- latent aanwezig -



Geen sleepwet

13 maart 2018

De nieuwe wet voor inlichtingen en veiligheidsdiensten is geen sleepwet, zegt AIVD baas Rob Bertholee. Ze pakken van de tienduizenden kilometers glasvezelkabel drie of vier vezeltjes, op zoek naar terroristen. Alle informatie die niet relevant is wordt vernietigt. In De Wereld Draait Door schetst Bertholee een beeld van AIVD medewerkers die op hun knietjes met een pincet eentjes en nulletjes aan het sorteren zijn, op zoek naar die ene aanslagpleger. Even later vergelijkt hij het aftappen van kabels met het observeren van een huis: er kunnen mensen door het beeld lopen, onschuldige mensen, "maar die vergeten we, daar doen we helemaal niets mee."

     Illustratie: Partij voor de Dieren

De wet zelf, of om preciezer te zijn de memorie van toelichting, schetst een ander beeld. Het klopt inderdaad dat onderschepte data die na analyse niet relevant blijkt voor de AIVD vernietigt dient te worden. Maar voordat het zover is mag het minstens 3 jaar bewaard worden. Dat is 2 jaar langer dan nu het geval is, en 2 jaar langer dan in de meeste andere landen gebruikelijk. Waarom zo lang? De memorie van toelichting licht toe:

"Op basis van een teruggekeerde Nederlandse jihadi, die voor meerdere jaren onzichtbaar is geweest voor de dienst als gevolg van zijn uitreis naar Syriƫ, kunnen bij terugkeer in Nederland door de dienst nieuwe inzichten worden verkregen. Als gevolg van deze nieuwe inzichten kan een onderzoek worden gestart met behulp van historische data, waardoor netwerken van ISIL kunnen worden gereconstrueerd die van groot belang zijn voor het vervolg van het contra-terrorisme onderzoek en het onderzoek naar in- en uitreizigers in het bijzonder." (Memorie van Toelichting WIV 2017, Kamerstuk 34588 nr 3, paragraaf 3.3.4.4.7.4)

In een ander voorbeeld wordt ingegaan op landen met een illegaal kernwapenprogramma. Deze landen maken vaak gebruik van 'coverbedrijven' om bijvoorbeeld materialen in te kopen: "Dergelijke bedrijven worden soms pas na enkele jaren onderkend door de westerse inlichtingengemeenschap. Wanneer de diensten in staat zijn om meerdere jaren terug te zoeken in vergaarde data, kan een beeld worden opgebouwd van wat deze bedrijven in de afgelopen jaren hebben getracht te verwerven en met wie ze in die periode contact hebben gehad."

Tenslotte is er de 'cyber defense': "Besmettingen met malware worden veelal pas na geruime tijd opgemerkt. De snelheid waarmee deze intrusions worden gevonden is direct gerelateerd aan het vermogen van de diensten om breed te kunnen kijken naar mogelijke verdachte software. Voordat een bepaalde vorm van malware op een high profile target wordt ingezet, is het veelal al eerder getest geweest op willekeurige targets. ... Historische data is dus ook voor cyber defense van belang. Daarnaast is deze data noodzakelijk om ook andere besmettingen van dezelfde malware en intrusions te onderkennen, die in het geheel nog niet onderkend zijn."

     Illustratie: Partij voor de Dieren

Blijkbaar hoopt de AIVD, uit de onderschepte data, informatie te vinden over malware besmettingen die nog niet onderkend zijn. Internetverkeer dus dat tot dan toe onschuldig leek, maar achteraf aan een malware aanval te koppelen viel. Men wil, met terugwerkende kracht, informatie over bedrijven opvissen. Bedrijven die tot dan toe onschuldig leken, maar die achteraf aan een kernwapenprogramma gelieerd bleken. Ook wil men, uit het onderschepte telefoon- en internetverkeer, het sociale netwerk van een Syrie-ganger achterhalen. Een Syrie-ganger die onschuldig leek, anders was er wel gericht getapt, maar achteraf een terrorist bleek te zijn.

In een brief aan de tweede kamer wordt het nog wat duidelijker geschetst: "De bewaartermijn van drie jaar is noodzakelijk omdat vaak lange tijd onduidelijk is welke exacte betekenis gegevens hebben. Zo werd na de aanslagen in Parijs en Brussel duidelijk dat ISIS al jaren bezig was geweest aanslagplegers naar Europa te sturen. Direct na de aanslagen hebben Europese inlichtingen- en veiligheidsdiensten de gegevens die zij in deze jaren hebben vergaard (nogmaals) uitgekamd op zoek naar verbanden tussen de aanslagplegers en nog onbekende derden. Gegevens die tot dan toe zonder betekenis waren, kregen die in het licht van de aanslagen en hetgeen daaromtrent bekend werd plotseling wel. Enkel omdat deze gegevens konden worden bewaard, konden nieuwe cellen van ISIS in Europa worden ontdekt en aanslagplots worden verijdeld." (pdf)

Na het uitkammen van de gegevens, heeft men dus blijkbaar nogmaals kunnen kammen. Gegevens die tot dan toe zonder betekenis waren, kregen met terugwerkende kracht betekenis. Om terug te gaan naar de beeldspraak van Rob Bertholee: onschuldige burgers die door het beeld liepen, bleken achteraf toch schuldig. En, gelukkig maar, bleken ze ook helemaal niet vergeten. Het probleem dat uit de memorie van toelichting en de begeleidende brief naar voren komt, is dat de AIVD op het moment van onderscheppen nog helemaal niet weet wie onschuldig is en wie niet. Soms komen ze er pas jaren later achter, zo blijkt. Tot die tijd moet al het onderschepte verkeer bewaard blijven. En daarom wordt het ook wel een sleepwet genoemd.

Voor meer informatie over de sleepwet, zie: wiv2017.nl

     Illustratie: Partij voor de Dieren


De rumba en zijn trawanten

23 augustus 2017

Gort en Eva zitten op een gele bank en staren naar de muur tegenover hen. Een robot met grofweg de vorm en het formaat van een appeltaart schuift door de kamer. Kleine borsteltjes plukken kruimels van het laminaat, een knipperende led op het achterlijf verraad bewustzijn. Het apparaat komt enkele millimeters voor de nieuwe bank tot stilstand, draait zich om, en vervolgt zijn weg. Over elf minuten zal het zijn verslag uitbrengen aan de fabrikant. De afmetingen van de ruimte, aanwezige meubels, mensen, huisdieren, temperatuur en omgevingsgeluid. Onwillekeurig tilt Gort zijn benen op om de autonome stofzuiger langs te laten.

Eva trekt haar knieen op zijn schoot en rust haar hoofd op zijn schouder. Ze vist haar telefoon uit d'r broekzak en werpt een blik op het scherm. De telefoon staart terug, en herkent Eva aan de stand van haar ogen. Zeventien applicaties staan in de rij voor nieuws van de sensoren. Een fitnessapp leest gps en gyroscoop uit, constateert dat er stilgezeten wordt, en drukt zichzelf schouderophalend weer naar de achtergrond. Het programmaatje dat Eva gebruikt om liedjes te herkennen luistert even mee met de microfoon, herkent geen muziek maar stuurt voor de zekerheid de zachte liefkozende woordjes van Gort door naar zijn maker. Een zaklampapp heeft niets nodig en begrijpt weinig van de wereld. Hij kan aan, en uit, en verzamelt wat hij verzamelen kan. Met behulp van de wifi antenne maakt hij een lijst met netwerken in de omgeving. De bluetooth antenne registreert Gort's koptelefoon, het draadloze speakertje dat vergeten in een lade ligt, de muis op het bureau en de gamecontrollers van de bovenburen.

De camera's aan de voorkant en de achterkant van de telefoon zijn voorzien van 3d sensoren en geven een gedetailleerd beeld van het vertrek. De zaklampapp neemt het in zich op, en stuurt het door, in de paar seconden voordat de telefoon weer in Eva's broekzak verdwijnt en ze haar mond naar zijn nek brengt.

Jim schuifelt stapvoets achter zijn boenmachine aan, zijn mond en ogen droog, zijn zolen vochtig. Voor hem strekt zich de met linoleum beklede en tl verlichte gang. Beneden hem zoemt en kraakt het silicium. In het rekencentrum wonen twee geesten: Bob en Tom. Bob is goed in dingen, Tom is goed in mensen. Samen kijken ze naar de beelden die de zaklampapp heeft doorgestuurd.
"Dat is Eva," zegt Tom, "en dat is Gort."
"Er hangen foto's aan de muur," ziet Bob.
"Ja, dat is Eva met Marleen," zegt Tom.
"In Parijs," vult Bob aan.
"Drie jaar geleden," klinkt een stem, "maar ze spreken elkaar niet echt meer." (het is Facebook, die bemoeit zich overal mee)
"Kijk ze hebben een nieuwe bank," zegt Bob.
"Oja, welk merk?" vraagt Facebook.
"Ikea."
"Zijn ze toch voor de Ikea bank gegaan?" vraagt vtwonen.nl
"Jaahaa," roepen Ikea, Google, ING en de rumba in koor.


Angst en verwarring

26 maart 2017

Vorige week zijn er dertig verkeersdoden gevallen in het Verenigd Koninkrijk. Eén incident kreeg bijzondere aandacht. Afgelopen woensdag stuurde een man in Londen zijn auto de stoep op en reed daarbij verschillende mensen aan. Vijf doden en vele gewonden waren het treurige gevolg. Het Londense incident riep herinneringen op aan vergelijkbare incidenten in Berlijn en Nice vorig jaar.

De politie reageerde snel: 7 minuten na het incident verscheen er een bericht op twitter dat ze op de hoogte waren en nadere informatie zou volgen*.

Een klein uur al na het incident twitterde de Metropolitan Police: "We gaan uit van een terroristische aanslag, tot het tegendeel bewezen is."*

Kwart voor vijf, twee uur na de gebeurtenis, geeft politiecommandant Harrington een verklaring af voor de camera's*. Ze weten op dat moment nog niet precies hoeveel doden en gewonden er zijn, wie de dader is en wat zijn motieven waren. De commandant zegt expliciet: "we gaan niet speculeren." Maar het is terrorisme, en de anti-terreur afdeling van de politie is al begonnen met een uitgebreid onderzoek. Ook de wereldpers kopt dan al lang: "Terreurdaad in Londen"

De conclusie dat het om een terroristische aanslag ging lijkt voor de hand te liggen, vooral gezien de gelijkenis met de aanslagen in Berlijn en Nice. Maar waarom de haast om het officieel als terreur te bestempelen? Over het algemeen is de politie terughoudend met het trekken van conclusies tijdens een lopend onderzoek, maar hier twitterde men al "terrorisme!" terwijl de motieven van de dader nog volstrekt onbekend waren. Misschien was zijn actie wel gedreven door waanzin of woede, zoals bij de man die op Koninginnedag 2009 op een menigte inreed.

IS heeft de aanslag van afgelopen woensdag inmiddels opgeeist, maar er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat de aanslagpleger hulp of zelfs maar contact heeft gehad met de terroristische organisatie*. Het heeft er alle schijn van dat de IS gehandeld heeft uit opportunisme, door een aanslag die al wereldwijde aandacht heeft gekregen met terugwerkende kracht te claimen.

Het doelwit van IS en andere terroristische organisaties is immers om angst te zaaien, angst en verwarring. Het is de definitie van terrorisme, voor zover er een definitie is: het aansturen op politieke of ideologische verandering door middel van geweld en de dreiging van geweld. Het grootste verschil tussen de aanslag tijdens Koninginnedag 2009 en de aanslag afgelopen woensdag is dat de laatste is aangemerkt als terroristisch van aard. Het bestempelen van het incident als terroristisch, en de associatie met IS, is wat het incident effectief terroristisch maakt. Het maakt dat mensen minder gemakkelijk door de Londense binnenstad wandelen, en dat schooldirecteuren hun Europese schoolreisjes heroverwegen*. Terwijl de kans om bij een willekeurig ander verkeersongeluk in Engeland om te komen vorige week tien keer zo groot was.

Premier Theresa May gaf dezelfde dag nog een toespraak aan het Britse volk. Hoe zwaar een dergelijke tragedie ook moet zijn voor de regering van een land, het bied ook een uitgelezen kans het eigen verhaal nog eens onder de aandacht te brengen. Met bevende stem verklaarde ze dat het niet toevallig was dat de aanslag zo dicht bij de zetel van het Britse parlement had plaatsgevonden. "Waar mensen samen komen om de waarden van vrijheid, democratie en vrije meningsuiting te vieren."*

In haar toespraak voor het huis van afgevaardigden de volgende dag herhaalde ze deze woorden, en voegde ze toe dat het Britse volk zich niet bang moet laten maken. "Het beste antwoord op terrorisme is om onze normale gang te blijven gaan," aldus May, "hiermee ontnemen we onze vijanden hun overwinning." In dezelfde adem noemde ze dat er een extra budget van 2 miljard komt voor de Britse inlichtingendiensten*. Het Britse inlichtingennetwerk is nu al een van de meest omvangrijke inlichtingennetwerken ter wereld, en is door Amnesty International voor het Europese Hof gesleept voor schendingen van de mensenrechten*. Volgens klokkenluider Edward Snowden gaat de Britse GCHQ nog verder dan de Amerikaanse NSA in het tappen van internet en telefoonverkeer van alle burgers, terrorist of niet*. Tot zover de waarden van vrijheid en democratie.

Maar belangrijker nog voor de Britse regering is het gevoel van saamhorigheid dat gekweekt wordt door het incident te framen als een terroristische aanslag op "het hart van Londen, het hart van onze democratie". Bewogen woorden over heldendaden, het onverschrokken handelen van politie en hulpverleners en zelfs een parlementslid die eerste hulp bood geven iedereen een warm en wollig gevoel van binnen. Daarnaast plaatsen de verklaringen van sympathie en medeleven van de verschillende Europese leiders Europa weer even in een wat vriendelijker licht voor het door de Brexit gespleten Britse volk. En tenslotte bied de ronkende retoriek over een volk onder aanval een uitgelezen kans voor May om sterk en strijdvaardig over te komen.

Enige terughoudendheid was chique geweest, en had misschien wel meer gedaan in de 'strijd tegen terrorisme' dan dit circus.


De plein

De gemeente had het geld en liet de tegels uit het plein lichten. Ze stuurden mannen met een bus en oranje hesjes aan en kniebeschermers om over het plavuizel te kunnen schuiven en zij trokken alle tegels en klinkers uit het plein en ook alle bankjes en vuilnisbakken en reclameborden en een bushalte en zeven plantenbakken. Want het plein werd opnieuw ingericht. Er had zich vuil verzameld, in de kieren en de naden. Plukjes gras hadden zich langs het beton omhoog gewrongen. Een vlekkenpatroon van kauwgom. Straatmeubilair was verzakt, een verkeersbord stond schreef, en een vuilnisbak zag zwart sinds de laatste oud & nieuw. Alles moest eruit. Alles weg. In een container naar de Hongaarse zustergemeente. Want nieuw is goed.

Er verscheen een zuil. Een grijze zuil van drie meter hoog en twee meter rond, op het nieuwe plein. De zuil was grijs en van staal en deed niets. Behalve als je er tegenaan leunde, want dan was je bankpas leeg.


Dit is fictie

Er is niets vrediger dan een trein die zich in volstrekte duisternis door de nacht boort. De ingehouden adem. De honderden gezichten van honderden passagiers slechts verlicht door het bleke licht van hun mobieltjes. Mensen kijken op, elkaar aan. En dan is het moment weer voorbij, floept de warmwitte LED-verlichting weer aan en raast de trein verder. Er klinkt gekraak, een gedempt overleg, en dan de stem van een spoorwegmedewerker.

Is het je ooit opgevallen dat mensen die via een omroepsysteem spreken altijd een bepaalde stemintonatie gebruiken die verder niemand ooit in enige andere situatie gebruikt? Een soort kunstmatige zangerigheid, tegelijkertijd emotieloos, machinaal en overdreven melodieus. Ik geloof niet dat conducteurs die stations omroepen of cassieres die om assistentie vragen in de supermarkt hier les in krijgen. We hebben nu eenmaal allemaal een idee van hoe je hoort te klinken als je via een omroepsysteem spreekt. En wanneer die situatie zich voordoet, zullen we ook proberen op die manier te klinken, waarmee het idee zich weer een heel klein beetje dieper wortelt in de geest van eenieder die ons hoort.

Spoorwegmedewerkers hebben het natuurlijk extra zwaar. Zij vormen het menselijke schild tussen miljoenen reizigers en het falen, de onwil en de onkunde van het spoorwegbedrijf. Ze worden opgeleid om treinen te besturen, chipkaarten te scannen, en om te gaan met agressie. Maar niet om te improviseren als er slecht nieuws gebracht moet worden. Dan moeten er flarden van standaardzinnen aan elkaar geprutst worden en hoor je de zweetdruppeltjes langs de blozende wangen stromen terwijl een conducteur in de huid van een pr medewerker probeert te kruipen.

"Dames en heren... wegens een storing... zullen wij vandaag helaas niet stoppen op station Sloterdijk..."

Inderdaad rijd de trein op dat moment op volle snelheid door Sloterdijk. Met m'n hoofd tegen het raam geleund zie ik een studente op het perron staan met een zwarte jas en paars haar en een grote tas met tekeningen die door de luchtdruk tegen haar benen wordt geblazen. Ze kijkt terug. Ik probeer een verontschuldigende blik te werpen.

"... onze excuses voor het ongemak..."

Een man met een vouwfiets die al klaar stond op het balkon stampt en vloekt. De overige passagiers schikken zich in hun lot, en de trein raast verder. Het deurtje van de cabine gaat open en de conducteur stapt de coupe binnen. Hij plukt wat aan de rits van het heuptasje dat onder zijn buik bungelt, buigt zich over de eerste passagier en stelt een vraag. De passagier schud van nee en de conducteur beweegt zich richting de volgende passagier. Na een derde afwijzing is hij dichtbij genoeg voor mij om de vraag te horen. Het is een wat vreemde vraag, begint de conducteur, maar of mevrouw soms een creditcard bij zich heeft. De vrouw kijkt de man aan. Ze vraagt zich af of ze op het punt staat opgelicht te worden, en zoja, hoe. Door een spoorwegmedewerker, in een volle trein.

"Ik beloof u dat de spoorwegen al uw kosten zullen vergoeden. Het is erg belangrijk."
Iets in de verontschuldigende woorden en paniekerige blik halen de vrouw over. Nou goed dan.
"Heel vriendelijk bedankt zou u mee willen lopen?"
De vrouw volgt de conducteur de cabine in.

Het is er donker, afgezien van de gekleurde lichtjes van drukknoppen en panelen. De machinist zit bewegingsloos in zijn stoel, zijn handen rusten op de bediening. Voor hen strekt het spoor zich uit en razen de seinen langs. De conducteur wenkt de vrouw naar voren te komen. Over de schouder van de machinist ziet ze een groot scherm dat bijna het volledige bedieningspaneel voor de machinist in beslag neemt. Op het scherm staat een afbeelding van een cijferslot en een wit kader met daarin een betalingsformulier en de oproep: vul uw creditcard gegevens in om de transactie af te ronden, als de betaling voltooid is zal uw computer weer worden vrijgegeven. De vrouw vist haar telefoon uit haar tas en maakt een foto. Dan pakt ze haar creditcard, veegt een lok haar achter haar oor terwijl ze zich over het scherm buigt en begint te typen.


meer onzin...